<link rel="shortcut icon" href="favicon.png"/>

تشخیص و درمان استرس فراکچر

شکستگی فشاری (شکستگی خستگی) یا استرس فراکچر

استرس فراکچر یا شکستگی فشاری یک آسیب اوریوز (استفاده بیش از حد) در ورزش­‌های پر فشار مانند دویدن با مسافت طولانی و دوی با مانع، پرش ارتفاع، بسکتبال، والیبال و هندبال است. که به صورت یک شکاف کوچک در استخوان به دلیل بارهای تکراری در زیر بیشینه و وقتی عضلات دچار خستگی می­‌شوند و قادر به جذب شوک اضافه شده بر اثر تکرار نیستند ایجاد می­‌شود.  این چنین شکستگی‌­ها بیشتر پس از بارهای طولانی‌مدت تکراری و احتمالاً در اثر تحریک پریوستوز (پریوستیت یعنی التهاب پریوستوز یا بافت پیوندی احاطه ­کننده استخوان) پیش می‌­آید.

دلائل و علت‌­ها

دو نظریه در مورد چگونگی رخ دادن استرس فراکچر وجود دارد:

  • نظریه خستگی، بر اساس این حقیقت است که عضلات در خلال حرکات طولانی‌مدت و تکراری مانند دویدن، به مرز خستگی بیش از حد می‌رسند. و آن­‌ها توانایی کم کردن بار وارده بر روی استخوان هنگام ضربه پا را ندارند.
  • نظریه اضافه بار بر اساس این واقعیت است که برخی از گروه‌های عضلانی به گونه­‌ای منقبض می­‌شوند که استخوان‌ها خم شوند. و این به معنی افزایش بار روی آن‌­ها است. به‌عنوان مثال، انقباض عضلات دوقلو ممکن است باعث شود که ساق پا مانند یک کمان محکم به جلو خم شود. بعد از انقباضات مکرر ماهیچه‌های دوقلو، ممکن است خستگی استخوان تیبیا و شکستگی ایجاد شود.

ترکیب بار با فرکانس و تکرار نیز باعث ارائه سه دلیل احتمالی به شرح ذیل برای استرس فراکچر شده است:

  • بار عادی در فرکانس بالا (دونده‌های مسافت طولانی)،
  • بار زیاد در فرکانس عادی (دونده‌ه­ایی که یک مسابقه ۱۰۰ متری را با حمل شریک تمرینی خود در پشت را تکرار می­‌کنند)
  • بار زیاد با فرکانس بالا (مثلاً انجام تمرینات شدید مقاومتی با بار زیاد)

استرس فراکچر در ۴۴ تا ۵۵ درصد از موارد بر ساق (تیبیا)، ۱۲ تا ۱۶ درصد بر نازک نئی (فیبولا)، در ۱۶ تا ۲۰ درصد از موارد بر استخوان­‌های متاترسال (کف پایی) و ۶ تا ۸ درصد بر استخوان ران تأثیر می­‌گذارد. پاشنه، استخوان مچ پایی ناوی، بازو، لگن و مهره‌­ها کمتر دچار آسیب می‌شوند. استرس فراکچر در ۲۵ درصد از موارد دوطرفه و در ۸ تا ۱۲ درصد از موارد چندگانه می­‌باشند. آن­‌ها در یک محل مشابه دوبار رخ نخواهند داد. تقریباً تمامی استخوان‌های بدن قابلیت تأثیر پذیرفتن از استرس فراکچر را دارند. دونده‌­ها مستعد این نوع از شکستگی در یک سوم پایینی فیبولا، تقریباً ۷-۵ سانتی­متری بالای قوزک خارجی هستند. پرش­ کننده‌­های ارتفاع اغلب متحمل استرس فراکچر در یک سوم بالایی فیبولا هستند.

ورزش‌­های درگیر

ورزشکارانی که در ورزش‌­هایی مانند دویدن، پرش، تنیس، ژیمناستیک، هندبال، والیبال، بسکتبال و رقص شرکت می­‌کنند، مستعد استرس فراکچر هستند. استرس فراکچر اغلب هنگام دویدن (۶۹%)، ورزش‌های راکتی (۵%)، بسکتبال (۴%)، کلاس‌های آمادگی جسمانی (۸%) و دیگر ورزش‌ها (۱۴%) رخ می­‌دهد.

علائم و تشخیص

  • بین درد و فعالیت رابطه وجود دارد. در هفته اول که علائم به وجود می­‌آید­، ورزشکار ممکن است هنگام ورزش احساس درد کند. اما در حالت استراحت عاری از علائم است. تمرینات سخت­‌تر باعث افزایش درد می‌شود و سرانجام بعد از تمرین منجر به یک درد ناتوان‌کننده می­‌شود. درد اغلب در هنگام شب عود می‌­کند.
  • تورم موضعی و حساسیت مشخص را در ناحیه شکسته‌شده قابل تشخیص است.
  • در صورت وجود علائم فوق پرتونگاری (X-ray) باید انجام شود. لازم به ذکر است که تصاویر اشعه ایکس که در معاینه اول گرفته می­‌شوند­، تقریباً در نیمی از موارد علائم شکستگی را نشان نمی­‌دهند.

علائم بهبودی که در X-ray از استرس فراکچر که حداقل ۲ تا ۳ هفته پس از مشاهده اولین علائم، قابل مشاهده است: ضریغ استخوان تازه تشکیل شده، یک ناحیه به خوبی تعریف شده با بافت استخوانی سخت‌تر و تشکیل کالوس یا خط شکستگی شفاف (شکل۱).

اگر در اولین معاینه علائم استرس فراکچر مشاهده نشود و علائم همچنان ادامه داشته باشد، معاینه باید بعد از ۴-۲ هفته تکرار شود. در مواردی که یافته­‌های اشعه X مثبت است، نیازی به معاینه دوم نیست.

شکل 1) X-ray استرس فراکچر. a) عکس گرفته شده در اولین معاینه، نشان¬دهندۀ علائم استرس فراکچر می¬باشد؛ b) عکس گرفته شده 1 ماه بعد، علائم بهبودی همراه بافت کالوس اطراف استرس فراکچر.
شکل ۱: X-ray استرس فراکچر. a) عکس گرفته شده در اولین معاینه، نشان¬دهنده علائم استرس فراکچر می‌باشد؛ b) عکس گرفته شده ۱ ماه بعد، علائم بهبودی همراه بافت کالوس اطراف استرس فراکچر.

در صورت وجود تردید در مورد وجود استرس فراکچر، ممکن است استخوان را با روش اسکن هسته‌­ای (سینتی ­گرافی)، CT Scan و MRI معاینه کند (شکل ۲).

شکل 2) سینتی¬گرافی استخوان می¬تواند در برخی موارد ارزشمند باشد. علامت¬های پیکان منطقه¬ای با افزایش جذب ایزوتوپ¬های رادیواکتیو را نشان می¬دهد که نشان¬دهندۀ استرس فراکچر است.
شکل ۲: سینتی¬گرافی استخوان می¬تواند در برخی موارد ارزشمند باشد. علامت¬های پیکان منطقه¬ای با افزایش جذب ایزوتوپ¬های رادیواکتیو را نشان می¬دهد که نشان¬دهندۀ استرس فراکچر است.

روش‌های درمانی استرس فراکچر

وظایف مربوطه جهت درمان استرس فراکچر، بین خود ورزشکار و پزشک تقسیم خواهد شد. به گونه‌­ای که این وظایف باید به صورت موازی در کنار هم انجام شود.

موارد مربوط به ورزشکار

  • ۲ تا ۸ هفته استراحت: بسته به ماهیت آسیب و تا زمانی ­که درد فروکش کند و در اشعه X التیام دیده شود.
  • تمرینات بدنسازی با استفاده از فعالیت‌های بدون تحمل وزن مانند شنا یا دوچرخه­ سواری.
  • از سر گرفتن تدریجی الگوهای حرکتی روزانه در صورت قابلیت انجام بدون درد و هنگامی‌که درد موضعی از بین رفت.

موارد مربوط به پزشک

  • تجویز عصا برای برداشتن بار، به ویژه برای شکستگی استخوان تیبیا یا استخوان ران.
  • تجویز گچ یا ارتز مچ پا به مدت ۲ تا ۶ هفته و در موارد وجود درد شدید، شکستگی موضعی تیبا، استخوان اسکافوئید، ناوی یا پروگزیمال پنجمین استخوان متاترسال
  • کنترل روند بهبودی با استفاده از اشعه ایکس.
  • استفاده از روش­‌های تکمیلی مدیریت درد شامل: افزایش میزان کلسیم دریافتی، برطرف کردن اختلالات قاعدگی، درمان شاک ویو و اولتراسوند با فرکانس پایین پالس.
  • جراحی در صورتی‌که اگر قرار باشد ورزشکار در مدت زمان معقول و بدون خطر عوارض به تمرین بازگردد.

 راه‌­های پیشگیری از استرس فراکچر

می­‌توان از استرس فراکچر پیشگیری کرد. بنابراین، باید از طریق مواردی که در ذیل توضیح داده شده است به‌منظور جلوگیری از آن تلاش کرد:

  • ابتدا عوامل خطرزای احتمالی که منجر به استرس فراکچر می­‌شوند، باید مورد تجزیه و تحلیل قرار گرفته و از بین بروند.
  • روش­‌های تمرینی و تجهیزات به‌ویژه کفش باید توسط ورزشکار، مربی، پزشک و فیزیوتراپ خود مورد بررسی قرار گیرد.
  • کنترل کردن روش‌های تمرینی و بدنسازی (به یاد داشته باشید که بافت­‌های بدن برای سازگاری به زمان نیاز دارند).
  • کنترل عوامل خطرساز زنان: “سه گانه زن”، یعنی اختلالات قاعدگی­، تراکم استخوانی کم و مصرف ناکافی مواد غذایی.
  • علاوه‌بر این، تجزیه و تحلیل شکل استخوان و ناهنجاری‌های بیومکانیکی باید انجام شود.

 

پیشنهاد می‌کنیم این پست را هم بخوانید: ارزیابی حرکات کتف و انواع دیسکینزی کتف

منابع

Peterson, L., & Renstrom, P. A. (2016). Sports injuries: prevention, treatment and rehabilitation. CRC Press

4 دیدگاه برای “تشخیص و درمان استرس فراکچر

دیدگاهتان را بنویسید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *